 Sudoku komt uit Japan, waar het spel zijn uiteindelijke vorm heeft gekregen. Sudoku betekent in het Japans "uniek cijfer". Dat geeft dus direct de essentie van het spel aan, ieder cijfer mag maar 1x voorkomen. In oorsprong is het spel gebaseerd op het zogenaamde Latijnse vierkant. De Zwitserse wiskundige Leonhard Euler (1707-1783) heeft het Latijnse vierkant uitgevonden, een vierkant waarbij de verschillende cijfers slechts 1x in iedere rij en kolom voorkomen. In Japan is hier een cruciale uitbreiding op bedacht, een subvierkant van 3x3 waarin elk cijfer ook maar 1x mag voorkomen. Juist hierdoor werd Sudoku een succes over heel de wereld. Sinds 2004 neemt het aantal Sudoku spelers (en zelfs al verslaafden) explosief toe. Het cijferpuzzeltje is absoluut niet moeilijk, maar doet een beroep op je analytische vermogen. Een verbluffend simpele opbouw met een soms zeer ingewikkelde oplossing. En juist daarom wil je steeds weer een nieuw spelletje spelen (dus je bent gewaarschuwd). De ene Sudoku puzzel is simpeler dan de andere, door de verschillende mogelijkheden steeds weer opnieuw te beoordelen is iedere puzzel oplosbaar. Onderstaand artikel is overgenomen uit Trouw 1 september 2005 De wereld is verslaafd aan de sudoku. door Haro Hielkema De wereld is verslaafd aan de sudoku. De lezers van Trouw zijn geen uitzondering. Willem van Houten (14) uit Leeuwarden had afgelopen maandag een slechte ochtend, want zijn krant was gestopt met het plaatsen van de dagelijkse sudoku. Zijn pake en beppe waren al net zo treurig over het verdwijnen van hun cijferpuzzel, berichtte Willem de krant. Hans en Carla de Jong uit Apeldoorn lieten in het weekeinde al weten dat ze de dagelijkse sudoku zouden gaan missen. Jammer, want ´elke dag een sudoku is heel verfrissend naast al dat andere nieuws´. En wat moet A.M. van Wijk nu tijdens haar dagelijkse treinrit tussen Lelystad en Almere, waarin zij één keer zo in de sudoku verdiept was dat zij vergat uit te stappen en in Amsterdam belandde? Het was dus geen verstandig besluit van Trouw om het zomertoetje van het menu te schrappen, vonden veel lezers van deze krant. Het regende mails, brieven en telefoontjes en er klonken zelfs dreigementen dat men de krant zou opzeggen. Het puzzeltje had een verslaving teweeggebracht. De enige positieve reactie was dan ook van een ´sudoku- junk´ die blij was met het schrappen van de puzzel omdat hij ´s morgens weer eens aan iets anders toekwam. Niet alleen de afnemers van Trouw waren teleurgesteld: ook op de redactie klonk gemor over het beëindigen van de jonge rubriek (na de gratis Sp!ts drukten Trouw en Algemeen Dagblad begin juli als eerste Nederlandse kranten dagelijks een sudoku af). Soms wat besmuikt gaven journalisten toe dat ook zij waren gevallen voor ´dat ding´. Het verbaast voormalig Trouw- hoofdredacteur Jaap de Berg niet dat de sudoku in korte tijd zo veel aanhang heeft gekregen. Andere landen gingen Nederland daarin voor, met name Engeland. November vorig jaar introduceerde The Times de puzzel - aanvankelijk heel bescheiden met één opgave per dag. Andere dagbladen als The Daily Mail, The Independent, The Sun en The Guardian volgden alras. En nu staat de cijferpuzzel in vrijwel elke krant, soms pontificaal op pagina 2 en meestal met drie opgaven met een verschillende moeilijkheidsgraad: easy, medium en hard . Of zoals onder meer The Times ze aanduidt: easy, mild en difficult met een buitencategorie onder de noemer fiendish (gemeen, om niet te zeggen: duivels). Op zaterdag verschijnen zelfs vijf sudoku´s, waaronder een Sudoku Samurai van vijf aaneengesmolten diagrammen. De Berg, kenner van Engeland én zelf maker van kwaliteitspuzzels, hoorde dat er onder de journalisten eerst behoorlijk wat verzet bestond om een deel van de kostbare ruimte in de krant af te staan aan het triviale geknutsel met cijfers. "Journalisten maken vaak de vergissing door te denken dat de meeste lezers sterk nieuwsgericht zijn. Ik denk dat zij veel meer op entertainment gericht zijn, op een nette manier. Zo´n sudoku houdt mensen toch 10 à 15 minuten per dag bezig." Vanwege de grote vraag naar sudoku´s verstomde het Britse journaille snel. Sindsdien rijdt er geen trein, bus of metro in Engeland rond of er zit wel een passagier verdiept in een sudoku - met uitzondering misschien van 11 juli in Londen. "Engeland is sterk in puzzels", zegt De Berg. "Kwaliteitskranten brengen elke dag een kruiswoordraadsel en een cryptogram en op zaterdag vaak een hele pagina met allerlei soorten puzzels. Zij zijn veel meer puzzel-minded dan hier. Sowieso houdt men meer van spelletjes die enige intelligentie vragen en in korte tijd afgewerkt kunnen worden. Er komen heel veel boekjes op de markt, je hebt pubs waar wekelijks een quiz-night wordt gehouden." De ´sudoku-rage´ zal over een paar jaar wel weer overwaaien, denkt De Berg, die zelf de voorkeur geeft aan kruiswoordraadsels en cryptogrammen. "Die kun je actueel maken. ik ben niet zo gericht op cijfers." Ruud Kerstens gelooft dat de sudoku een blijvertje is. Bijna vijfentwintig jaar houdt de hoofdredacteur van Puzzelland zich bezig met hersenkrakers en breinbrekers, maar zo´n rage als met de sudoku heeft hij niet eerder gezien. "Wij maken puzzels voor tijdschriften en kranten in Nederland en België. Maar deze rage greep zo snel om zich heen - eerst in België, daarna hier - dat wij nu zelf op de markt gekomen zijn met een eigen Puzzelland Sudoku." Kerstens vindt dat, als het om puzzelcultuur gaat, Nederland niet veel onderdoet voor Engeland. ,,Kijk naar eens in ónze treinen. Kijk ook maar eens naar de drie sudoku- boekjes die wij voor uitgeverij Van Gennep hebben gemaakt (en die Trouw als lezersaanbieding op de markt brengt, HH). Die staan 11, 12 en 14 in de Top-100 meest verkochte boeken - na ´De Da Vinci Code´, maar vóór ´Harry Potter´. En dan praat je over puzzelboekjes. Een rage? Ik denk dat het beklijft. Het zal minder worden, maar ik verwacht dat de sudoku uiteindelijk het gewone kruiswoordraadsel wel eens naar de kroon kan gaan steken. Natuurlijk, knikkeren was vroeger een rage die plotseling voorbij was. Maar iemand heeft eens uitgerekend dat het aantal mogelijkheden van een gewone sudoku met 9x9 vakjes 22 cijfers voor de komma heeft; we kunnen dus nog even door." Ook Saskia Balmaekers, redacteur van Denksport, slaat de ´ware hype´ met stomme verbazing gade. Bij haar uitgever hadden ze begin juni in de gaten dat de ´nationale verslaving´ uit Engeland ook in Nederland slachtoffers ging maken en in recordtijd werd de Tazuku Sudoku Puzzels op de rails gezet. Het eerste nummer van dit tweewekelijkse blad bevatte ook nog een paar Japanse beeldzoekers, maar die zijn in de volgende editie gesneuveld. Van het blad zijn 95000 exemplaren verkocht, terwijl een goedlopend puzzelboekje in 20000-voud over de toonbank gaat. "Die oplagecijfers houden het niet, en het blad zal na de zomer wel een keer maandelijks gaan uitkomen. Maar wij verwachten wel dat de sudoku een stabiel segment zal blijven. Met verschillende titels. Naast Puzzels komt van Denksport de Tazuku Sudoku Masterclass (met heel moeilijke opgaven). En morgen verschijnt de Tazuku Sudoku Kampioenen, een voorbereiding op het Nederlands kampioenschap dat wij 15 oktober organiseren." Volgens Balmaekers is de sudoku zo´n succes omdat het niet het zoveelste puzzeltje is, maar heel anders: "Iedereen kan er zo instappen. Je hebt geen hoog taalniveau nodig en hoeft niet te rekenen. Je moet alleen logisch redeneren. Kinderen pikken dit zó op, studenten vinden het leuk, ouderen geven zich eraan over en het logische element slaat ook aan bij mannen. Vaak wordt puzzelen gezien als een hobby van oudere vrouwen, en onderzoeken bevestigen dat ook wel een beetje." De sudoku is Japans voor ´apart getal´, maar is geen Japanse uitvinding. De Zwitserse wiskundige Leonhard Euler (1707-1783) staat aan de basis met zijn uitvinding van het ´Latijnse vierkant´, waarbij verschillende cijfers in elke rij of kolom slechts één keer voorkwamen. Deze vondst werd zo´n 25 jaar geleden in de VS zonder succes toegepast op de cijferpuzzel. In het cijfergekke Japan werd het spel echter opgepikt door puzzeluitgever Nikoli die er subvierkantjes (blokjes) van 3x3 vakjes aan toevoegde waarin elk cijfer van 1 tot en met 9 ook maar één keer mag voorkomen. Sommige Japanners weten overigens niet van het bestaan van de sudoku; in de VS en vooral in Engeland des te meer - en in Nederland ook. Daarom verschijnt de sudoku vanaf morgen ook weer dagelijks in Trouw en krijgen de verslaafden vandaag alvast een goedmakertje in vijfvoud. Onderstaand artikel is overgenomen uit de Elsevier: 13 augustus 2005 Puzzelen: Verslaafd aan Sudoku Negen rijen, negen kolommen en de cijfers 1 tot en met 9: heel puzzelend Nederland gaat aan de Sudoku. Over het succes van de haiku onder de puzzels De spanning is voelbaar op het kantoor van Adriana Strating, directeur van Keesing Entertainment Media. In die hoedanigheid is Strating verantwoordelijk voor de productie en verspreiding van de Denksport-puzzelboekjes. En juist daar schort het de laatste dagen aan. Want sinds een maand wil iedere puzzelaar niets liever dan Sudokuën. En de eerste oplage van veertigduizend boekjes met Sudoku´s is al anderhalve week uitverkocht. Dus wordt Strating voortdurend geplaagd door boekhandelaren met de vraag waar de nieuwe Sudoku-boekjes blijven. Een drukker die om uitstel vraagt, wordt hardhandig afgewimpeld. ´In de vijf jaar dat ik hier werk, heb ik nog nooit zoiets meegemaakt,´ zegt Strating. ´Dit is met niks te vergelijken.´ Sudoku is een regelrechte puzzelhype. Negen rijen, negen kolommen, 81 vakjes en de getallen 1 tot en met 9 - daar draait het om in Sudoku. De opdracht is simpel, en dat is juist de schoonheid van de Sudoku, zeggen puzzelaars. Elke rij en elke kolom moet de cijfers 1 tot en met 9 bevatten, net als de negen blokken van drie bij drie vakjes waaruit het diagram is opgebouwd. Enkele cijfers zijn van tevoren gegeven, en door logisch te redeneren kun je de andere vakjes vullen. De naam Sudoku is Japans, en betekent zoiets als ´uniek cijfer´. Toch komt de puzzel oorspronkelijk uit Zwitserland, waar de wiskundige Euler het magische rooster van 9 bij 9 vakjes al aan het eind van de achttiende eeuw ontwikkelde. Twintig jaar geleden dook dit cijfervierkant weer op in Japan, waar het al snel een van de meest gespeelde puzzels werd. In Japan zijn cijferpuzzels altijd populairder geweest dan taalpuzzels omdat de Japanse karakters zich minder makkelijk laten onderbrengen in een diagram. Het was de Nieuw-Zeelander Wayne Gould die de Sudoku uit Japan meenam naar huis en er een computerprogramma voor ontwikkelde. Eind 2004 bood hij een Sudoku aan bij The Times in Engeland. In een paar maanden tijd groeide Sudoku daar uit tot een nationale verslaving. Elke krant heeft er één in de kolommen, er zijn tientallen aan Sudoku gewijde websites, en The Independent organiseerde deze zomer het eerste Engelse Sudoku-kampioenschap. De eerste lijders aan het compulsive Sudoku syndrome zijn inmiddels ook gesignaleerd. Zover is het in Nederland nog niet, al scheelt het niet veel, aldus Adriana Strating. Op de billboards voor de Sudoku-boekjes van Denksport (uitgebracht onder de Japanse fantasienaam Tazuku) stond de waarschuwing: Sudoku-puzzels kunnen verslavend werken. ´Dat was een waarschuwing met een knipoog,´ zegt Strating, ´maar ik heb al gehoord van mensen die er serieus elke dag een paar moeten oplossen.´ Natuurlijk, er zijn eerder grote puzzeltrends geweest. De Doorloper was een tijdje zeer in trek. Ook Woordzoekers en Zweedse puzzels hebben een periode van grote populariteit gehad. ´Maar dat haalt het toch niet bij de Sudoko-rage,´ zegt Strating. Een Nederlands Sudoku-kampioenschap kon dus niet uitblijven - de eerste voorrondes beginnen in september, de finale is op 15 oktober. Voor Denksport valt de Sudoku-gekte in een toch al gedenkwaardig jaar. De puzzelboekenmaker viert op 3 oktober zijn 75-jarig bestaan. Op die dag in 1930 lanceerde de Amsterdamse uitgever Isaac Keesing zijn eerste puzzelboek en creëerde daarmee een bescheiden hype avant la lettre. Strating vertelt over Keesings bijzondere gevoel voor marketing. ´In de aanloop naar die derde oktober liet hij een groot billboard neerzetten met het omslag van de eerste Denksport-uitgave erop. Om het billboard heen kwam een grote schutting te staan met een klein kijkgat erin. Dat wekte natuurlijk nieuwsgierigheid en al snel ontstond er een oploopje. De politie moest er zelfs aan te pas komen, het geval haalde de kranten.´ Tijdens een verregende vakantie in Duitsland was Keesing op het idee gekomen allerlei puzzels bij elkaar te zetten en in boekvorm te publiceren. Die eerste Denksport-boekjes bevatten nog een veelvoud aan puzzelvormen, inclusief rebussen, schaak- en damproblemen, allerlei soorten taalspellen, synoniemraadsels, woordladders et cetera. In later jaren zijn de verschillende vormen steeds meer uitgesplitst over verschillende puzzeluitgaven. Denksport heeft tien verschillende reeksen in portefeuille, waarvan de Varia-boekjes, de Logische puzzels en de Doorlopers het populairst zijn. Zes miljoen Nederlanders maken weleens een puzzel. Anderhalf tot twee miljoen Nederlanders beschouwen puzzelen zelfs als hun voornaamste hobby. Puzzelaars zijn er in soorten en maten. De taalfreaks zijn vooral geïnteresseerd in het aloude kruiswoordraadsel, wat creatievere taalliefhebbers doen aan cryptogrammen, wiskundeknobbels neigen naar de Logigrammen, de Japanse beeldzoekers of de Cijfercodes. Sudoku-spelers passen ook in de groep van de logische denkers. Maar het mooie is, zegt Strating, dat je er echt geen wiskunde-aanleg voor hoeft te hebben. ´Wie tot 9 kan tellen, kan in principe elke Sudoku oplossen.´ Puzzelmarkt De Nederlandse puzzelmarkt is verdeeld tussen de uitgevers Denksport en Puzzelsport. De eerste is de grootste en heeft ongeveer 55 procent van de puzzelmarkt in handen, 40 procent van de puzzelaars koopt Puzzelsport-uitgaven. En dan is er nog een restgroep van 5 procent, die gaat naar de kleintjes. Of naar literaire uitgeverijen als Van Gennep en BZZTôH, die een graantje van de Sudoku-rage proberen mee te pikken en opeens Sudoku-boekjes op de markt hebben gebracht. Rob Geensen is hoofdredacteur van het in Hoofddorp gevestigde Puzzelsport. Ook bij Puzzelsport zijn de eerste Sudoku-uitgaven de deur uit gegaan. Geensen beweert zelfs ´de beste Sudoku´s van Nederland´ te maken. ´Ja, er is wel degelijk kwaliteitsverschil. Wij hebben veertigduizend originele Japanse puzzels in huis. Die Japanners besteden veel tijd en geld aan hun Sudoku´s: elke puzzel wordt met de hand gemaakt en uitgetest. Dat is wel wat anders dan die puzzels die uit de computer komen. Daarvan weet je nooit precies hoe het niveau is.´ Eenvoud De kracht van de Sudoku, zegt Geensen, schuilt in de eenvoud ervan. ´Je kunt in één zin uitleggen hoe een Sudoku werkt. Het is een elegante, mooie puzzel. De Sudoku verhoudt zich tot een kruiswoordraadsel als de haiku tot een sonnet.´ Behalve door zijn eenvoud, is de Sudoku zo populair doordat hij weliswaar moeilijk is, denkt Geensen, maar niet te moeilijk. ´Je hoeft je aandacht er niet voortdurend bij te houden. Je kunt een sudoku even opzijleggen, bijvoorbeeld als de telefoon gaat, zonder dat je helemaal de draad kwijtraakt.´ Bovendien heeft elke puzzel één unieke oplossing - ook dat is voor puzzelaars een belangrijk criterium. Niets irritanter dan wanneer je na veel gezwoeg de puzzel tot een goed einde hebt gebracht en er blijken nog drie andere oplossingen denkbaar. Heeft de puzzel nog toekomst? Is het contingent puzzelaars niet hevig aan het vergrijzen? Adriana Strating van Denksport denkt van niet. ´Niet-puzzelaars hebben het beeld van puzzelende bejaarden. Maar dat klopt pertinent niet. Puzzelaars zijn er in alle leeftijden.´ Geensen (Puzzelsport) gaat nog verder: ´De groep puzzelaars is aan het verjongen. Met name in de sector Logisch zie je veel computergekken en wizzkids.´ Ook Strating vreest de concurrentie van de computergames niet. ´Een puzzelboekje heeft juist zijn eigen aantrekkingskracht: je kunt het overal even openslaan, op de camping, in de trein.´ Wat niet wegneemt dat Denksport ook puzzels op internet aanbiedt. Ook de Sudoku kun je on line spelen. Strating denkt zelfs aan multiplayer-varianten. ´Wat is er mooier dan een Sudoku-wedstrijdje met iemand in Finland of Zimbabwe? Zoiets zou met een crypto nooit kunnen. Maar als het om getallen gaat, spreekt iedereen dezelfde taal.´ Publicatiedatum: 13 augustus 2005 Auteur: Thomas van den Bergh |
